جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
436
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
ناتمام را در دست دارد و ساختمان در شرف اتمام است . من بر بالاى اين بناها كه بر پايههاى عظيمى ساخته مىشود رفتم . در مدخل طاق بلندى دارد كه به حياط منتهى مىشود و حوض بزرگى در وسط اين حياط است ، در سمت راست بناى عمده واقع شده است با چهار مناره بر فراز آن . بر بالاى صحن داخلى گنبد عظيمى خواهند ساخت در روبروى مدخل ايوان كوچك - ترى هست كه حالا براى گزاردن نماز به كار مىرود ، ولى در عقب آن صحن وسيعى است با چهار رديف ستونهاى سنگى كه جمعا پنجاه ستون است و يك شبستان پهناور و فراخ كه انتهاى آن را با كاشى آراستهاند . در يك گوشهء مسجد كتابخانهاى است با قفسههاى چوبى منبتكارى ظريف و در خارج محوطه ، حوضى است براى نوشيدن آب و وضو ساختن با نردههاى آهنى و شير آب در اطراف آن . نماى تمام ابنيه وسيع و زيباست و كاشىكارى آن منظرهء دلانگيزى دارد ، ولى بدون ملاحظه بايد گفت كه اين نمونههاى هنر كاشىسازى جديد در ايران چه اندازه پستتر از آثار بسيار ظريف دورههاى گذشته است . از جهات طرح و نصب و شكوه احتمالا قابل آن نيست كه از آثار هنرى بشمار آيد . بازار - بازارهاى تهران محوطهء بسيار وسيعى را در بخش كهنهء شهر اشغال و مثل ساير قسمتهاى پايتخت در دورهء شاه فعلى تغييرات عمده و اصلاحات ضرورى فراوان حاصل كرده است . مدخل اصلى بازار از دالان مقابل شمس العماره است و آن از راه محوطهاى كه حوض و آب روان دارد و سبز ميدان ناميده مىشود ، به راستهاى كمنور با سقفى منحنى منتهى مىشود كه در چشم جهانگردانى كه به مشرق زمين آمدهاند نيك آشناست . بازارهاى تهران سراسر داراى گنبد آجرى است و غالبا هم به حياط يا ميدانى راه دارد و داراى كاروانسراهاى وسيع و خوشبناست و مىتوان در آنجا انواع اجناس شرقى را از زين اسب تا سينى چاىخورى خريدارى كرد . مصنوعات اروپائى در بعضى غرفهها براى فروش موجود و از اكتشافات ابتدائى و آشكار يكى اين است كه لباس ايرانى دوخت اروپا هم ديده مىشود .